Po kilku godzinach na plaży głowa pulsuje, skóra jest rozgrzana, a woda nagle wydaje się pilniejsza niż powrót do domu. Przed udarem słonecznym najlepiej chroni ograniczenie bezpośredniego słońca i chłodzenie organizmu, ale samo zejście w cień może nie wystarczyć, gdy wokół panuje upał.

Ogranicz ekspozycję na słońce i reaguj, zanim pojawią się objawy
- Osłoń głowę i kark, wybieraj cień i przewiewne ubranie.
- Ogranicz wysiłek i pobyt na zewnątrz w czasie największego nasłonecznienia.
- Podawaj płyny małymi porcjami osobie przytomnej; przy chorobach serca lub nerek ilość płynów ustal z lekarzem.
- Zaburzenia świadomości, omdlenie lub drgawki wymagają pilnego wezwania pomocy pod numerem 112 lub 999.
Cień pomaga, ale upał może przegrzać także poza słońcem
Udar słoneczny wiąże się z intensywnym, bezpośrednim nasłonecznieniem, szczególnie głowy i karku. Przegrzanie może jednak rozwinąć się również w gorącym, dusznym miejscu albo podczas wysiłku, nawet gdy nie stoisz w pełnym słońcu. Osłona przed promieniami nie zastępuje więc odpoczynku w chłodnym otoczeniu.
To rozróżnienie porządkuje opis Ministerstwa Zdrowia dotyczący udaru słonecznego i cieplnego. Uważam, że w profilaktyce lepiej myśleć o dwóch zagrożeniach naraz: promieniowaniu padającym na głowę oraz cieple, którego organizm nie potrafi skutecznie oddać.
Najprostsza ochrona to cień, nakrycie głowy i spokojniejsze tempo
Jeśli planujesz spacer, zakupy lub pracę w ogrodzie podczas upału, przenieś aktywność na chłodniejszą porę, a w pełnym słońcu rób przerwy w cieniu. Wybierz lekką, przewiewną odzież zakrywającą skórę i nakrycie głowy osłaniające kark. Krem z filtrem ogranicza oparzenia słoneczne, ale nie chroni przed przegrzaniem organizmu.
Pij regularnie, zamiast czekać na silne pragnienie, i wybieraj wodę lub inne napoje bez alkoholu. Nie ma jednej ilości płynów odpowiedniej dla każdego: przy chorobach serca, nerek albo stosowaniu leków wpływających na gospodarkę wodną zapytaj lekarza, ile możesz wypić. Porady na upał na pacjent.gov.pl zwracają uwagę na takie indywidualne ograniczenia.
Podczas gorącego dnia zamknij i zasłoń okna od słonecznej strony, a pomieszczenia wietrz wtedy, gdy na zewnątrz jest chłodniej. Przewiewanie nagrzanego pokoju w samo południe może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego.
Dzieci, seniorzy i osoby przewlekle chore potrzebują uważniejszej ochrony
Upał trudniej znoszą małe dzieci, osoby starsze oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Szczególnej uwagi wymaga też ktoś, kto samodzielnie nie zgłasza pragnienia albo ma ograniczoną możliwość przeniesienia się do chłodnego miejsca. Sprawdź samopoczucie takiej osoby i zadbaj, by miała dostęp do cienia oraz napoju.
Jeśli przyjmujesz leki, nie odstawiaj ich ani nie zmieniaj dawki z powodu gorąca bez konsultacji. Niektóre choroby i terapie mogą wpływać na tolerancję wysokiej temperatury lub zalecaną ilość płynów; lekarz albo farmaceuta pomoże ocenić sytuację bez ryzykownego zgadywania.
Objawy przegrzania zmieniają działanie z profilaktyki na pierwszą pomoc
Ból głowy i osłabienie po pobycie w upale wymagają przerwania aktywności, ale splątanie, utrata przytomności lub drgawki to sygnały alarmowe. Przy podejrzeniu udaru cieplnego dzwoń pod 112 lub 999, przenieś osobę w chłodne miejsce i rozpocznij jej chłodzenie. Nie czekaj, aż sama dojdzie do siebie.
| Sytuacja lub objaw | Możliwy problem | Co zrobić |
|---|---|---|
| Silne pocenie, osłabienie, nudności lub zawroty głowy po upale | Wyczerpanie cieplne | Przenieś osobę do chłodu, połóż ją, poluzuj ubranie i stosuj chłodne okłady. Jeśli jest przytomna i może bezpiecznie pić, podawaj wodę małymi łykami. |
| Splątanie, omdlenie, drgawki lub utrata przytomności | Możliwy udar cieplny, stan zagrożenia życia | Dzwoń pod 112 lub 999, chłodź ciało i kontroluj oddech. Nie podawaj niczego do picia osobie nieprzytomnej. |
| Wymioty albo brak poprawy po przeniesieniu w chłodne miejsce | Stan może wymagać pilnej oceny medycznej | Skontaktuj się z pomocą medyczną; przy nasileniu objawów lub pogorszeniu stanu dzwoń pod numer alarmowy. |
Podczas oczekiwania na pomoc przenieś osobę w cień, zdejmij nadmiar odzieży i chłodź skórę wodą oraz ruchem powietrza. Instrukcja Ministerstwa Zdrowia dotycząca pomocy przy przegrzaniu rozróżnia postępowanie zależnie od przytomności i oddechu. Przy zaburzeniach świadomości nie próbuj poić poszkodowanego.
Krótki plan przed wyjściem może zapobiec kryzysowi
Przed wyjściem sprawdź, czy masz nakrycie głowy, wodę i możliwość odpoczynku w cieniu. Jeśli po drodze zaczynają się zawroty głowy, nudności albo nietypowe osłabienie, przerwij aktywność i przejdź do chłodnego miejsca, zamiast „jeszcze tylko” kończyć spacer czy zakupy.
W razie omdlenia, splątania, drgawek lub utraty przytomności potrzebna jest pilna pomoc, a nie domowa obserwacja. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty; przy chorobach przewlekłych lub wątpliwościach dotyczących płynów i leków skonsultuj się ze specjalistą.
