Kto jest szczególnie narażony na niedobory witamin? Jak monitorować ich poziom?

Witaminy i składniki mineralne odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu. Uczestniczą m.in. w procesach metabolicznych, wspierają odporność, pracę układu nerwowego oraz zdrowie kości. Niedobory witamin mogą przez długi czas nie dawać charakterystycznych objawów. U osób należących do grup ryzyka badania laboratoryjne mogą być pomocne w ocenie stanu odżywienia.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• do często obserwowanych należą niedobory witaminy D, witaminy B12, kwasu foliowego oraz innych wybranych witamin z grupy B,
• niedobory witamin mogą objawiać się m.in. przewlekłym zmęczeniem, osłabieniem, problemami z koncentracją, częstymi infekcjami czy pogorszeniem kondycji włosów i paznokci,
• przyczyną deficytów witaminowych mogą być niewłaściwie zbilansowana dieta, zaburzenia wchłaniania, przewlekłe choroby, stosowanie niektórych leków oraz zwiększone zapotrzebowanie organizmu,
• poziom witamin można ocenić za pomocą badań laboratoryjnych, w wielu przypadkach wykonywanych z próbki krwi,
• zakres i częstotliwość badań powinny być dostosowane do wieku, płci, stylu życia, sposobu odżywiania i stanu zdrowia,
• poziom witamin powinny regularnie kontrolować szczególnie osoby z grup ryzyka, np. stosujące diety eliminacyjne, seniorzy, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby z chorobami przewodu pokarmowego.

Jaką rolę odgrywają witaminy w organizmie?

Każda z witamin pełni określone funkcje, które wspierają prawidłowe działanie organizmu:

• witamina A – wspiera prawidłowe widzenie, bierze udział w funkcjonowaniu układu odpornościowego, pomaga chronić organizm przed infekcjami i wpływa na kondycję skóry;
• witamina D – odpowiada za prawidłowe wchłanianie wapnia i fosforu, dzięki czemu wspiera zdrowie kości i zębów. Odgrywa również ważną rolę w pracy układu odpornościowego oraz wielu procesach metabolicznych;
• witamina E – jest silnym przeciwutleniaczem, który chroni komórki przed stresem oksydacyjnym wywołanym przez wolne rodniki. Wspiera także zdrowie skóry i procesy rozrodcze;
• witamina K – odpowiada za prawidłowe krzepnięcie krwi oraz wspiera utrzymanie mocnych kości poprzez udział w metabolizmie wapnia;
• witamina B1 (tiamina) – uczestniczy w pracy układu nerwowego i mięśniowego oraz wspomaga procesy związane z pozyskiwaniem energii z pożywienia;
• witamina B2 (ryboflawina) – wpływa na prawidłowe funkcjonowanie wzroku i układu odpornościowego;
• witamina B6 (pirydoksyna) – bierze udział w przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów oraz wspiera produkcję neuroprzekaźników odpowiedzialnych za prawidłową pracę układu nerwowego;
• witamina B12 (kobalamina) – wspomaga produkcję czerwonych krwinek oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, więc jej niedobory częściej obserwuje się u osób stosujących dietę wegetariańską lub wegańską (szczególnie u osób niesuplementujących);
• kwas foliowy – uczestniczy w procesach krwiotwórczych i podziałach komórkowych. Szczególnie ważny jest w okresie ciąży, gdy zapotrzebowanie na foliany znacząco wzrasta;

Badania w kierunku niedoborów witamin można wykonać m.in. w ALAB laboratoria.

Jakie niedobory witamin zdarzają się najczęściej i z czego wynikają?

Niedobór może potencjalnie dotyczyć każdej witaminy, jednak najczęściej obserwuje się deficyty:

• witaminy D,
• witaminy B12,
• kwasu foliowego oraz
• innych wybranych witamin z grupy B (zwłaszcza B1, B2, B6).

Przyczynami ich zbyt niskiego poziomu mogą być, m.in.: niewłaściwie zbilansowana dieta, zwiększone zapotrzebowanie organizmu, zaburzenia wchłaniania, przewlekłe choroby, nadużywanie alkoholu lub przyjmowanie niektórych leków. Ze względu na ograniczoną ekspozycję na światło słoneczne w okresie jesienno-zimowym szczególnie często stwierdza się niedobór witaminy D.

Niedobory witamin – objawy, których nie należy bagatelizować

Zbyt niski poziom witamin może powodować bardzo różnorodne i często niespecyficzne objawy. Rozwijają się one stopniowo, dlatego przez długi czas mogą pozostawać niezauważone.

Do najczęściej występujących dolegliwości sugerujących niedobory witaminowe należą, m.in.:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• problemy z koncentracją,
• częste infekcje,
• zaburzenia nastroju,
• wypadanie włosów,
• łamliwość paznokci,
• skurcze mięśni,
• problemy ze snem.

Długotrwałe deficyty mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie całego organizmu, dlatego nie należy ignorować utrzymujących się dolegliwości.

Jak sprawdzić poziom witamin w organizmie?

W wielu przypadkach rozpoznanie niedoboru witamin wymaga przeprowadzenia badań laboratoryjnych. Badanie poziomu witamin i minerałów polega często na oznaczeniu ich stężenia we krwi. Pozwala to na ocenę aktualnego stanu wysycenia organizmu oraz wykrycie deficytów jeszcze zanim doprowadzą one do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Najczęściej wykonywane badania na witaminy obejmują oznaczenie konkretnych parametrów. W zależności od potrzeb możliwe jest także wykonanie pakietu obejmującego wybrane witaminy najczęściej oceniane w diagnostyce laboratoryjnej. Takie podejście bywa szczególnie przydatne u osób z niespecyficznymi objawami lub zwiększonym ryzykiem niedoborów.

Dobór odpowiednich badań krwi na poziom witamin i minerałów powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniających wiek, płeć, dietę, choroby współistniejące oraz styl życia. W związku z tym zakres badań diagnostycznych oraz częstotliwość ich wykonywania należy ustalić podczas konsultacji z lekarzem.

Kto powinien regularnie kontrolować poziom witamin?

Niedobory witamin mogą wystąpić u każdego, jednak niektóre grupy są szczególnie narażone na ich rozwój. Zwiększone ryzyko dotyczy przede wszystkim:

• osób stosujących diety eliminacyjne, w tym dietę wegańską lub wegetariańską,
• seniorów,
• kobiet w ciąży i karmiących piersią,
• osób z chorobami przewodu pokarmowego przebiegającymi z zaburzeniami wchłaniania (np. celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna, przewlekłym zapaleniem trzustki),
• osób po przebytych operacjach bariatrycznych czy resekcjach jelit,
• osób z otyłością,
• osób przewlekle przyjmujących niektóre leki (np. diuretyki, środki antykoncepcyjne, leki na zgagę),
• osób nadużywających alkoholu.

Ryzyko niedoborów wzrasta również przy niewłaściwie zbilansowanej, monotonnej diecie obfitującej w wysoko przetworzoną żywność, która nie dostarcza wystarczających ilości witamin i składników mineralnych.

Podsumowanie

Niedobory witamin mogą rozwijać się stopniowo i przez długi czas pozostawać niezauważone. Niektóre grupy osób są szczególnie narażone na ryzyko ich wystąpienia. Odpowiednio dobrane badania pozwalają nie tylko potwierdzić istniejące deficyty, ale również monitorować ich uzupełnianie i skuteczność ewentualnej suplementacji, co ma istotne znaczenie w profilaktyce zdrowotnej.

Bibliografia

1. Przygoda B., Wierzejska R., Matczuk E., Kłys W., Witaminy. [W:] Normy żywienia dla populacji Polski (2024). Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 186–254.
2. Hanna M., Jaqua E., Nguyen V., Clay J.B., B vitamins: functions and uses in medicine, Perm J, 2022, 26(2), 89-97.
3. Filiberti R., Giacosa A., Brignoli O., High-risk subjects for vitamin deficiency, European Journal of Cancer Prevention, 1997, 6(2), S37-S42.
4. Huskisson E., Maggini S., Ruf M., The role of vitamins and minerals in energy metabolism and well-being, Journal of International Medical Research, 2007, 35(3), 277-289.
5. Darnton-Hill I., Public health aspects in the prevention and control of vitamin deficiencies, Current Developments in Nutrition, 2019, 3(9), nzz075.
6. https://www.alab.pl/pakiet/witaminy-rozszerzony (dostęp: 07.06.2026)

ARTYKUŁ SPONSOROWANY